Skarbiec kościelny: Msza z obrzędami udzielenia chrztu dzieciom w niedziele w okresie zwykłym

Najmocniejsza gwarancja tego, że Mszał Pawła VI może jednoczyć parafialne wspólnoty i może być przez nie kochany tkwi w tym, że Forma ta jest odprawiana z wielką czcią i z dbałością o przepisy liturgiczne. 

Benedykt XVI

Uwagi wstępne:

• W mszy przy udzielaniu chrztu warto stosować teksty liturgiczne z edycji typicznej Rytuału Rzymskiego w wersji po łacinie z uwagi na bogactwo znaków i tekstów w nim zawartych.
• Mimo, że msza ta sprawowana jest w niedzielę, nie wolno stosować IV formy aktu pokuty (aspersji), z uwagi na okoliczność, że akt pokuty w ogóle opuszcza się.
• Przed mszą warto wygłosić komentarz wyjaśniający obrzędy, które będą miały miejsce, a wiernym uczestniczącym w liturgii, przedłożyć teksty z tłumaczeniem.
• W niniejszym tekście przedstawię sugestie co do celebracji (zbliżone do jakiejś formuły ceremoniału) w formie komentarza do rubryk oraz niektóre, wybrane teksty (nigryki), na które warto zwrócić uwagę przygotowując liturgię. Jest to pomoc, mająca na celu zachowanie zdrowej tradycji, nie zaś obowiązujące przepisy - choć pomoc ta będzie odpowiadała przepisom i, żywię nadzieję, przyczyni się do odprawienia mszy z wielką czcią i z dbałością o przepisy liturgiczne. Z czasem uzupełnię ją o szczegółowe odnośniki do źródeł liturgicznych.

Obrzędy wstępne

Kapłan i pozostali członkowie asysty przygotowują się do mszy w zwykły sposób. 

Kapłan ubrany w szaty mszalne (w kolorze zielonym) udaje się razem z asystą (w mszy uroczystej w asyście tej idą na przedzie: ministranci z kadzidłem i łódką, akolici ze świecami i krzyżem, następnie inni ministranci, lektor z ewangeliarzem i diakon, wreszcie - kapłan oraz ceremoniarz) do drzwi kościoła, gdzie są zgromadzeni rodzice i rodzice chrzestni z dziećmi do chrztu.

W tym czasie wykonuje się antyfonę na wejście z Psalmem 77:

Sitientes * venite ad aquas, dicit Dominus: et qui non habetis pretium, venite, bibite, cum laetitia. 

Następnie asysta zatrzymuje się u wejścia do kościoła.

W obrzędach wstępnych opuszcza się pozdrowienie i akt pokuty. Rubryki milczą na temat znaku krzyża, jednak podają, że kapłan wita się z obecnymi, zwłaszcza rodzicami i rodzicami chrzestnymi. Rubryki nie podają sposobu tego powitania. W związku z tym, można zastosować starożytny zwyczaj i powitać wiernych słowami:

Powitanie

K.: Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.

Na co wierni odpowiadają:

W: Amen. 

Następnie zalecam stosować obrzędy podane w wersji łacińskiej Obrzędów chrztu dzieci. Poniżej teksty obrzędowe:

Obrzędy przyjęcia

K.: Quid nomen infanti vestro imponere vultis?

Rodzice (R.): N.

K: Quid petitis ab Ecclesia Dei pro N.?

R.: Fidem.

K.: Fidem pro infantibus vestris petentes, estisne conscii officii, quod suscipitis, illos in fide educandi, ut Dei mandata servantes, Dominum et proximum suum diligant sicut Cristus nos edocuit?

R.: Conscii sumus

K.: Estisne parati ad parentes horum infantium in suo munere adiuvandos?

Rodzice chrzestni (Ch.:) Parati sumus.

K.: Filioli, magno gaudio Ecclesia Dei vos excipit. In cuius nomine ego signo crucis; et parentes vestri patrinique post me eodem signo Christi Salvatoris vos signabunt. 

Następnie rodzice i rodzice chrzestni kreślą, po kapłanie znak krzyża świętego dłonią na czole dziecka (dzieci). Czynią to w milczeniu. Następnie procesjonalnie, asysta wraz kapłanem udaje się do ołtarza, gdzie rozpocznie się Liturgia Słowa. Obrzędy zalecają w tym miejscu śpiew Ps. 84, 7.8.9ab. 

Wersety tego psalmu powinny poprzedzić śpiew wezwań do Pana (Kyrie), którego się nie powinno opuszczać (choć rubryki milczą na jego temat - dlatego wydaje się, że zastosowanie mają przepisy ogólne). Dlatego sugeruje się następujący sposób dalszego celebrowania:

Kapłan może przekazać krótki komentarz wprowadzający rodziców do procesji wejścia do kościoła, kierując do rodziców chrzestnych wezwanie:

K.: Wejdźcie do kościoła Bożego, abyście mieli (miały) udział z Chrystusem w życiu wiecznym. 

W. Amen

Asysta udaje się do prezbiterium przy śpiewie Psalmu 84 (wraz z Gloria Patri). Następnie rodzice, rodzice chrzestni z dzieckiem zajmują miejsce przed prezbiterium. Asysta zajmuje swoje miejsca. Kapłan i diakon całują ołtarz, który następnie jest okadzany jak zwykle w czasie śpiewu wspomnianego psalmu. Kapłan po okadzeniu ołtarza udaje się na miejsce przewodniczenia. 

Następuje śpiew Kyrie. Proponuję wykonać Kyrie tropowane (np. z mszy VIII - Kyrie Rex Aeterne). Jako że towarzyszy on przygotowaniu do właściwych obrzędów, które nastąpią (Gloria) - jest śpiewem w trakcie procesji - można go wykonać jeszcze w trakcie procesji czy okadzenia ołtarza.

Następnie kapłan intonuje Gloria. Proponuję wybór Gloria z mszy VIII. 

Następuje kolekta:

K.: Módlmy się. I po chwili ciszy kontynuuje:

 Wszechmogący Boże, Ty nam dajesz udział w misterium śmierci i zmartwychwstania Twojego Syna, † spraw, abyśmy umocnieni przez Ducha, który czyni z nas Twoje dzieci, * prowadzili nowe życie. Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, † który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, * Bóg, przez wszystkie wieki wieków.

Liturgia Słowa

Czytania, choć mogą być wzięte z tomu VIII lekcjonarza przeznaczonego do tej mszy obrzędowej, sugeruję zastosować zasadę lectio continua. Rubryki pozostawiają tu wybór. Jest możliwe, a ja zalecam, aby wszystkie czytania były z mszy z danej niedzieli (pierwsze i drugie czytanie oraz ewangelia).

W mszy uroczystej czytania powinny być śpiewane.

Jeśli chodzi o psalm responsoryjny, sugeruję wykorzystać możliwość zaczerpnięcia tekstu z Graduału Rzymskiego i zastąpienie psalmu responsoryjnego graduałem, który jest przewidziany na tę mszę obrzędową:

Beata gens. * cuius est Dominus Deus eorum: populus, quem elegit Dominus in hereditatem sibi. V. Verbo Domini caeli firmati sunt: et spiritu oris eius omnis virtus eorum. 

Alleluia:

Alleluia. Confitemini Domino, et invocate nomen eius: annuntiate inter gentes opera eius. 

Po wygłoszeniu ewangelii przez diakona, jeśli była wykonana na sposób uroczysty, umieszcza się ewangeliarz na specjalnym pulpicie, podczas gdy śpiew Alleluja można powtórzyć. 

Następuje homilia zgodnie z przepisami obrzędowymi, a po niej opuszcza się Credo. 

Od miejsca przewodniczenia następuje Modlitwa wiernych, mająca postać śpiewaną zgodnie z melodią litanijną według tekstów następujących:

- wezwanie kapłana-celebransa:

K.: Pro his parvulis, pro parentibus eorum et patrinis omnibusque baptizatis Christi misericordiam deprecemur:

- podawanie intencji przez diakona (lub lektora, lub kantora):

D.: 

1. Ut ex aqua et Spiritu Sancto in vitam renascantur aeternam

2. Ut Ecclesiae sanctae tuae vivida membra fiant

3. Ut Evangelium sanctum tuum audire, servare et testificari querant

4. Ut ad mensam sacrificii tui laetanter perveniant.

5. Ut Dominum Deum et proximum suum, sicut docuisti, diligant

6. Ut verbis et exemplis christianorum edocti, in sanctitate et sapientia crescant

7. Ut discipuli tui omnes in una semper fide et caritate degant

- na każdą intencję wszyscy wierni lub chór odpowiadają:

W.: Te rogamus, audi nos. 

Bezpośrednio po 7-miu wezwaniach następuje krótka litania do świętych, kontynuowana przez celebransa.

Sancta Maria, Mater Dei

Sancte Ioannes Baptista

Sancte Ioseph

Sancte Petre et Paule

dodaje się:

• świętych patronów dzieci, 
• świętych patronów kościoła
• oraz świętych patronów miejscowości.

Litanię przerywa się ostatnim wezwaniem:

Omnes Sancti et Sanctae Dei

Wierni na każde wezwanie odpowiadają:

Ora pro nobis lub Orate pro nobis. 

Modlitwa egzorcyzmu i namaszczenie olejem katechumenów

Namaszczenie olejem katechumenów według obrzędów w języku polskim może mieć miejsce jedynie w przypadku chrztu św. podczas liturgii Wigilii Paschalnej. W innych wypadkach obrzęd ten opuszcza się. Edycja typiczna zawiera wskazówkę, według której Konferencja Episkopatu może zarządzić opuszczenie namaszczenia olejem katechumenów. Zarządzenie Konferencji Episkopatu Polski dotyczy obrzędów w języku polskim, a co za tym idzie, można stosować pełny obrzęd jedynie po łacinie.

Zaraz po litanii kapłan odmawia modlitwę egzorcyzmu Omnipotens sempiterne Deus...

Następnie kierując się do dziecka, mówi:

Muniat vos cirtus Christi Salvatoris,

in cuius signum vos oleo linimus salutis,

in eodem Christo Domino nostro,

qui vivit et rregnat in saceula saeculorum. 

Wszyscy odpowiadają: 

Amen.

Namaszczenie olejem katechumenów przebiega w sposób następujący: 

- kapłan zanurza palce w naczyniu z olejem,

- rodzice chrzestni, którzy trzymają dziecko odsłaniają pierś dziecka, 

- kapłan kreśli znak krzyża olejem na sercu dziecka nic nie mówiąc.

Następnie formułuje się procesja do baptysterium (chrzcielnicy), w której udają się za kapłanem z właściwą liczbą ministrantów (co najmniej dwóch), rodzice i rodzice chrzestni z dzieckiem. Komentator może w tym miejscu wypowiedzieć stosowny komentarz.

Od strony praktycznej zalecam, by trzech ministranci przygotowawszy naczynie z olejem katechumenów w prezbiterium, przy miejscu przewodniczenia, przeszli razem z kapłanem i diakonem, do namaszczanego dziecka, mając ze sobą wacik do wytarcia palców, co kapłan czyni bezpośrednio po namaszczeniu. Jeden z ministrantów wraca do miejsca przewodniczenia, odkładając wacik przy naczyniu z olejem katechumenów, a dwaj pozostali, trzymający ew. księgę, udają się bezpośrednio po oczyszczeniu palców do chrzcielnicy w procesji. Jednym z ministrantów może być ceremoniarz, którzy właściwie poinstruuje rodziców i rodziców chrzestnych. Procesja ta nie jest długa, więc nie powinien jej towarzyszyć śpiew. Tradycyjnie kolejne wchodzenie rodziców z dziećmi do kaplicy chrzcielnej odbywało się w ciszy. 

Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by od momentu Amen przed namaszczeniem olejem katechumenów aż do wezwania kapłana kierowanego do wiernych przed poświęceniem wody, przygrywały organy. Ja jednak tego nie zalecam.

Obrzędy sakramentu chrztu

- Poświęcenie wody

- Abrenuntiatio i Professio fidei

- Chrzest

- Śpiew aklamacji* 

Obrzędy wyjaśniające

- namaszczenie krzyżmem świętym

Propozycja komentarza przed obrzędem krzyżma:

Bóg wszechmogący, Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, który was odrodził

z wody i z Ducha Świętego oraz udzielił

wam odpuszczenia wszystkich grzechów,

niechaj was namaści Krzyżmem zbawienia

w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.

 

- nałożenie białej szaty

- wręczenie zapalonej świecy

- "Effetha"

Konkluzja

Po obrzędach wyjaśniających następuje powrót do prezbiterium. Formułuje się procesja powrotna. Rodzice i rodzice chrzestni z dzieckiem udają się na swoje miejsca, a w tym czasie śpiewa się pieśń o chrzcie*.

Przepisy obrzędowe przewidują oddanie, przed procesją powrotną, dziecka matce przez matkę chrzestną. Nie przewidują zgaszenia świec, która w trakcie procesji powinna być zapalona. Świeca ta powinna palić się zresztą aż do końca mszy i po niej. Świecę tę trzyma ojciec chrzestny. Proponuje się następujący porządek procesji:

1. ministranci poprzedzający kapłana

2. kapłan z diakonem

3. ojciec chrzestny ze świecą

3. matka chrzestna i matka z dzieckiem i ojcem dziecka

Po procesji matka chrzestna oraz ojciec dziecka udają się na miejsce, w którym przygotowane są dary niesione w procesji z darami. 

Liturgia Eucharystyczna 

Rozpoczyna się liturgia eucharystyczna, co oznacza, że kapłan z diakonem udają się przed ołtarz w celu odebrania darów, które niosą matka chrzestna i ojciec dziecka. Darami tymi powinny być jedynie woda, wino i chleb. Mogą być też ewentualnie dary dla ubogich, które jednak powinni przynieść inni parafianie, np. ministranci. 

Podczas procesji z darami, na następnie przygotowania darów, odbywa się śpiew antyfony na ofiarowanie:

Factus est * Dominus firmamentum meum, et refuitium meum, et liberator meus: sperabo in eum. 

Po okadzeniu darów, diakon okadza kapłana, następnie ministranci okadzają diakona oraz odrębnie rodziców wraz z rodzicami chrzestnymi i dzieckiem oraz lud. 

W razie przedłużenia się obrzędów, można zaśpiewać w tym miejscu stosowną pieśń*. 

Modlitwa nad darami:

 Panie, nasz Boże, Ty przez sakrament chrztu świętego upodobniłeś naszych braci (i siostry) do Twojego Syna i włączyłaś ich do kapłańskiego ludu, * przyjmij ich jako miłą Tobie ofiarę razem z darami Twojego Kościoła. Przez Chrystusa, Pana naszego.

Prefacja

Msza obrzędowa nie podaje prefacji. Możliwe jest zastosowanie modlitwy eucharystycznej od 1. do 4. W przypadku modlitwy 2. i 4., mają one własne prefacje, które będą adekwatne do treści mszy obrzędowej. Z uwagi na czcigodną tradycję  Kanonu Rzymskiego oraz obfitość tekstów, sugeruję wybrać jednak tę modlitwę eucharystyczną (tj. 1.), która własnej prefacji nie posiada. Dlatego należy dobrać którąś z prefacji na niedziele zwykłe.

Idealny wybór to prefacja nr 1 na niedziele zwykłe, względnie prefacja nr 8. Poniżej przytaczam tę pierwszą:

Zaprawdę, godne to i sprawiedliwe a dla nas zbawienne, * abyśmy Tobie składali dziękczynienie i Ciebie chwalili Panie Ojcze niebieski, wszechmogący i miłosierny Boże, * przez naszego Pana Jezusa Chrystusa. 

On to cudownie sprawił, * że przez wielkanocne misterium * zostaliśmy uwolnieni z jarzma grzechu i śmierci * i wezwani do chwały. * Jesteśmy bowiem plemieniem wybranym, * królewskim kapłaństwem, * narodem świętym, ludem odkupionym * i wszędzie głosimy wszechmoc Twoją, Boże, * który nas wezwałeś z ciemności * do Twojego przedziwnego światła.

Dlatego z Aniołami i Archaniołami * i z wszystkimi chórami niebios, * głosimy Twoją chwałę, * razem z nimi wołając: (...)

Kanon Rzymski

Dodatkowe teksty zmienne, które pojawiają się na okazję tej mszy to:

1. w części "Wspomnienie żyjących" odmawia się wariant z modlitwą za rodziców chrzestnych: 

Pamiętaj, Boże, o swoich sługach i służebnicach N. i N., *

którzy jako rodzice chrzestni * przedstawili Twoich wybranych do chrztu świętego, * i o wszystkich tu zgromadzonych, * których wiara i oddanie są Ci znane.

2. część "Wspomnienie świętych" zastępuje się wstępem zatytułowanym "Wspomnienie tajemnicy dnia", po którym następuje wspomnienie świętych:

Zjednoczeni z całym Kościołem, * uroczyście obchodzimy pierwszy dzień tygodnia, * w którym Jezus Chrystus zmartwychwstał * i zesłał na Apostołów Ducha Świętego (...)

3. po "Wspomnieniu tajemnicy dnia" odmawia się następujący wariant modlitwy "Boże przyjmij":

Boże, przyjmij łaskawie tę Ofiarę * od nas, sług Twoich * i całego ludu Twego. * Składamy ją Tobie także za tych, *których odrodziłeś z wody i Ducha Świętego, * udzielając im odpuszczenia wszystkich grzechów, * aby ich włączyć *w Mistyczne Ciało naszego Pana Jezusa Chrystusa. * Spraw, aby ich imiona * zostały zapisane w księdze życia. 

Po podniesieniu sugeruję zastosowanie aklamacji trzeciej. 

Obrzędy Komunii świętej

Wprowadzenie do Modlitwy Pańskiej

W mszy przy udzielaniu chrztu ma następującą postać:

Nowo ochrzczone dzieci będą Pana Boga nazywać Ojcem. W ich imieniu módlmy się tak, jak nas nauczył Pan Jezus: (...)

Śpiew na Komunię

Graduał Rzymski podaje jako śpiew na komunię antyfonę Omnes qui in Christo wraz z psalmem 28 (bez wersetu 6. i 9), który można wykonać z podaną antyfoną na sposób responsoryjny.

W uroczystej mszy można udzielić komunii pod dwiema postaciami choćby rodzicom i rodzicom chrzestnym. 

Antyfona, którą kapłan może odczytać przed modlitwą po komunii to: Popatrzcie jaką miłością obdarzył nas Ojciec, * zostaliśmy nazwani dziećmi Bożymi * i rzeczywiście nimi jesteśmy.

Modlitwa po Komunii:

K.: Módlmy się. I po chwili ciszy kontynuuje: Boże, nasz Ojcze, w eucharystycznej Ofierze głosiliśmy śmierć i zmartwychwstanie Twojego Syna, * spraw, abyśmy mocą tego Sakramentu także naszym życiem wyznawali to misterium. Przez Chrystusa, Pana naszego. 

W.: Amen. 

Uroczyste błogosławieństwo

Błogosławieństwo to można udzielić w języku polskim na mocy odesłania do formuł tego błogosławieństwa z formularza mszy obrzędowej przy udzielaniu chrztu z mszału rzymskiego. 

K.: Pan z wami.

W.: I z duchem twoim.

D.: Pochylcie głowy na błogosławieństwo.

K.: Pan Bóg wszechmogący, który przez swojego Syna, narodzonego z Maryi Dziewicy, niesie chrześcijańskim matkom radość z tego, że ich dzieciom zajaśniała nadzieja życia wiecznego, niechaj błogosławi matkom tych dzieci i tak, jak teraz dziękują Bogu za otrzymane potomstwo, niech zawsze trwają w dziękczynieniu razem ze swoimi dziećmi, w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.

W.: Amen.

K.: Pan Bóg wszechmogący, dawca życia doczesnego i wiecznego, niechaj błogosławi ojcom tych dzieci, aby słowem i przykładem dawali swoim dzieciom pierwsze świadectwo wiary w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.

W.: Amen.

K.: Pan Bóg wszechmogący, który nas odrodził z wody i z Ducha Świętego na życie wieczne, niechaj swoim wiernym, tu zebranym, udzieli obfitego błogosławieństwa, aby zawsze i wszędzie trwali we wspólnocie ludu Bożego. Niechaj też wszystkich tu obecnych obdarzy swoim pokojem, w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.

W: Amen.

K.: Niech was błogosławi Bóg wszechmogący, Ojciec i Syn, + i Duch Święty.

W.: Amen.

D.: Ite missa est (z mszy VIII)

W. (lub chór): Deo gratias.

Podtrzymuje się zwyczaj zaniesienia dziecka przed ołtarz Matki Bożej, gdzie można przeprowadzić specjalny wywód matki po mszy. 

Jako pieśń na zakończenie mszy można wykonać kantyk Magnificat (Wielbi dusza moja Pana) wraz z antyfoną z nieszporów dnia bieżącego lub bez tej antyfony, czego jednak nie zalecam.