Zakochanego w Bogu, w Chrystusie i w Jego Kościele wiernego osacza panująca w tym samym Kościele kultura klerykalizmu. Cechuje się ona, jak zauważyli jezuici w ich czasopiśmie "America", dewaluacją odpowiedzialności na rzecz lojalności. Z własnej codziennej obserwacji Kościoła należy dodać, że w efekcie jej rozprzestrzenienia, pustymi hasłami pozostają takie postulaty jak "apostolstwo świeckich", "inicjatywa wiernych" i tym podobne. Pokusa wprowadzania kultury klerykalizmu towarzyszyła rządcom Kościoła od początku. Na przestrzeni wieków skutkowało to niekiedy grzechami w postaci papocezaryzmu czy ultramontanizmu, jednak największy triumf kultura ta odniosła w czasach judykalizmu, na początku XX wieku. Sobór Watykański II w swej literze jedynie potwierdził, że klerykalizm jest nieomalże obowiązującą doktryną na łonie Kościoła. Z kolei duch Soboru zdawał się temu przeczyć, czego wyrazem stały się tendencje deklerykalistyczne w krajach, w których duch przew...